ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ 4 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಭಾರತದ ಕಡಲ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ, ಅವರ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ಆಪರೇಷನ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್ (Operation Trident): ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ
ನೌಕಾ ದಿನವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 4 ರಂದು ಆಚರಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ 1971 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ನಡೆಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿವರಗಳು:
- ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿ: 1971 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ.
- ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹೆಸರು: ಆಪರೇಷನ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್ (Operation Trident).
- ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 4 ಮತ್ತು 5, 1971 ರ ರಾತ್ರಿ.
- ಗುರಿ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಕರಾಚಿ ಬಂದರು.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು ರಷ್ಯಾ ನಿರ್ಮಿತ ಓಸಾ-I (Osa-I) ವರ್ಗದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು (Missile Boats) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕರಾಚಿ ಬಂದರಿನ ಮೇಲೆ ದಿಢೀರ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು.
ಪರಿಣಾಮ: ಈ ದಾಳಿಯಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಲ್ಕು ಹಡಗುಗಳು ಮುಳುಗಿದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿಧ್ವಂಸಕ (Destroyer) ಹಡಗಾದ PNS ಖೈಬರ್ ಸೇರಿತ್ತು. ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗಳಿಗೂ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು ಭಾರೀ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಈ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 4 ಅನ್ನು ನೌಕಾ ದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನೌಕಾ ದಿನದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ
ನೌಕಾ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
- ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ: 1971 ರ ಯುದ್ಧದ ವೀರಯೋಧರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಿಸುವುದು.
- ಕಡಲ ಭದ್ರತೆ: ಭಾರತದ 7,500 ಕಿ.ಮೀ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದದ ಕಡಲ ಗಡಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ: ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
- ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ: ನೌಕಾಪಡೆಯ ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು.
ನೌಕಾ ದಿನದಂದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕಡಲ ಪ್ರದರ್ಶನ: ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯಂತಹ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳ ಭವ್ಯವಾದ ಕಡಲ ಪಥಸಂಚಲನ (Operational Display) ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ: ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಹುತಾತ್ಮ ನೌಕಾ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
