ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ದೇಶದ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಹಾವಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಗಾಮು ಹಾಕುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ (ಪಾಲಿಮರ್) ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿಡ್ಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.
ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟ್ ಮುದ್ರಣ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BRBNMPL), ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಂಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (SPMCIL) ಮೂಲಕ ಈ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾಗುವ ವಿಶೇಷ ಪಾಲಿಮರ್ ಸಬ್ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಹಾಳೆಗಳ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಟೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಸಕ್ತ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಿಡ್ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಗಸ್ಟ್ 18 ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲು ಆರ್ಬಿಐ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 68,000 ರೀಮ್ಗಳಷ್ಟು (ಒಂದು ರೀಮ್ ಎಂದರೆ 500 ಹಾಳೆಗಳು) ಬೈಯಾಕ್ಸಿಯಲಿ ಓರಿಯೆಂಟೆಡ್ ಪಾಲಿಪ್ರೊಪಿಲೀನ್ ಆಧಾರಿತ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಲಾ ಒಂದು ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟಿಗೆ 34,000 ರೀಮ್ಗಳಂತೆ ಈ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಬಿಡ್ಡಿಂಗ್ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು
- ಜಾಗತಿಕ ಟೆಂಡರ್: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಶೇಷ ಸಬ್ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಹಾಳೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಬಿಆರ್ಬಿಎನ್ಎಂಪಿಎಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಬಿಡ್ ಕರೆದಿದೆ.
- ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಾಲನೆ: ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಾಳಿಕೆ: ಈ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೋಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೇಪರ್ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ 2 ರಿಂದ 6 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಹರಿಯದಂತೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಬಾಳಿಕೆ ಬರಲಿವೆ.
- ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಭದ್ರತೆ: ಮೈಕ್ರೋ ಆಪ್ಟಿಕ್, ಹಾಲೋಗ್ರಾಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೀಚರ್ಸ್ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.
- ದೊಡ್ಡ ವೆಚ್ಚ: 2025-26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್ಬಿಐ ಬರೋಬ್ಬರಿ 4,875 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಿದೆ.
ಹೂಡಿಕೆ
ಕಳೆದ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ನಂತರದ ಜಂಟಿ ಸುದ್ದಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಸಂಜಯ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಅವರು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ ಜಾರಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಇದರ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಆಂತರಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಈ ಟೆಂಡರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗಿರುವುದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಈಗಾಗಲೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈ ಪಾಲಿಮರ್ ಆಧಾರಿತ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಗದು ಪ್ರಮಾಣವು ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 41 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ 17,000 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ನೋಟುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಗದು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಡುವೆ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಪತ್ತೆ ಪ್ರಮಾಣವೂ 2.3 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಆರ್ಬಿಐಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಯಾಗದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಿದು ಹೋಗದ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಲಿವೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
