ಬೆಂಗಳೂರು: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಾಧಾನಕರ ತೀರ್ಪೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ವಿಧಿಸುವ ದಂಡದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಜಿಎಸ್ಟಿ (ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ) ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಗ್ರಾಹಕ ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಡುವಿನ ಆಂತರಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಲಾಭದಾಯಕ ವಹಿವಾಟು ಅಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಶೋಕಾಸ್ ನೋಟಿಸ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡಾ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅರ್ಜಿಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿದ್ದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು, ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ನೋಟಿಸ್ಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:
- ದಂಡಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ ಜಿಎಸ್ಟಿ: ಕನಿಷ್ಠ ಠೇವಣಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ.
- ಸೇವೆಯಲ್ಲ: 1994ರ ಹಣಕಾಸು ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ನೋಟಿಸ್ ರದ್ದು: ಜಿಎಸ್ಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಶೋಕಾಸ್ ನೋಟಿಸ್ಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್.
- ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕು: ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದ್ದು, ದಂಡವು ಕೇವಲ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಸ್ತೃತ ಆದೇಶ
ಹಣಕಾಸು ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು, ಗ್ರಾಹಕರು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಹಣಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೇ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತದ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದರೆ ವಿಧಿಸುವ ದಂಡವು ಕೇವಲ ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮವೇ ಹೊರತು, ಅದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಲಾಭವಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?
ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯು ಈ ಹಿಂದೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿ, ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಲಿಕ್ವಿಡಿಟಿ (ದ್ರವ್ಯತೆ) ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಂಡದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದ ಲಾಭ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಜಿಎಸ್ಟಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿರುವ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಭಾರಿ ರಿಲೀಫ್ ನೀಡಿದೆ.
